Ýyladyş we sowadyş tehnologiýalary ulgamynda ýyladyş nasoslary ýokary netijeli we ekologiýa taýdan arassa çözgüt hökmünde peýda boldy. Olar ýaşaýyş jaýlarynda, täjirçilik we senagat jaýlarynda ýyladyş we sowadyş funksiýalaryny üpjün etmek üçin giňden ulanylýar. Ýyladyş nasoslarynyň gymmatyny we işini hakykatdanam düşünmek üçin olaryň iş ýörelgelerini we Işleýiş Koeffisiýenti (COP) düşünjesini çuňňur öwrenmek möhümdir.
Ýylylyk nasoslarynyň iş prinsipleri
Esasy düşünje
Ýylylyk nasosy, esasan, ýylylygy bir ýerden başga bir ýere geçirýän enjamdyr. Ýanma ýa-da elektrik garşylygy arkaly ýylylyk öndürýän däp bolan ýyladyş ulgamlaryndan tapawutlylykda, ýylylyk nasoslary bar bolan ýylylygy sowuk ýerden ýyly ýere geçirýär. Bu proses sowadyjynyň işleýşine meňzeýär, ýöne tersine. Sowadyjy öz içinden ýylylygy çykarýar we ony daş-töweregindäki gurşawa goýberýär, ýylylyk nasosy bolsa daşky gurşawdan ýylylygy çykarýar we ony içerki gurşawa goýberýär.
Sowadyjy sikli
Ýylylyk nasosynyň işlemegi sowadyjy sikline esaslanýar, ol dört esasy bölegi öz içine alýar: buglandyryjy, kompressor, kondensator we giňeldiji klapan. Bu bölekleriň bilelikde nähili işleýändigi barada ädimme-ädim düşündiriş berilýär:
- BuglandyryjyBu proses has sowuk gurşawda (meselem, jaýyň daşynda) ýerleşýän buglandyryjydan başlaýar. Gaýnama temperaturasy pes bolan sowadyjy madda bolan sowadyjy daş-töweregindäki howadan ýa-da ýerden ýylylygy özüne siňdirýär. Ol ýylylygy özüne siňdirende, sowadyjy suwuklykdan gaz görnüşine geçýär. Bu faza üýtgemesi örän möhümdir, sebäbi ol sowadyjynyň ep-esli mukdarda ýylylygy daşamagyna mümkinçilik berýär.
- KompressorGaz görnüşli sowadyjy soňra kompressora geçýär. Kompressor sowadyjyny gysmak arkaly onuň basyşyny we temperaturasyny ýokarlandyrýar. Bu ädim möhümdir, sebäbi ol sowadyjynyň temperaturasyny islenýän içerki temperaturadan ýokary derejä çykarýar. Ýokary basyşly, ýokary temperaturaly sowadyjy indi öz ýylylygyny çykarmaga taýýar.
- KondensatorIndiki ädim has ýyly gurşawda (meselem, jaýyň içinde) ýerleşýän kondensator bilen baglanyşyklydyr. Bu ýerde gyzgyn, ýokary basyşly sowadyjy öz ýylylygyny daş-töweregindäki howa ýa-da suwa goýberýär. Sowadyjy ýylylygy çykaranda, ol sowaýar we gaz halyndan suwuklyga öwrülýär. Bu faza üýtgemesi köp mukdarda ýylylygy çykarýar we ol içerki giňişligi ýylatmak üçin ulanylýar.
- Giňeldiş klapanyAhyrsoňy, suwuk sowadyjy giňeldiji klapandan geçýär, bu bolsa onuň basyşyny we temperaturasyny peseldýär. Bu ädim sowadyjyny buglandyryjyda gaýtadan ýylylygy siňdirmäge taýýarlaýar we sikl gaýtalanýar.
Netijelilik koeffisiýenti (COP)
Kesgitleme
Işleýiş koeffisiýenti (COP) ýylylyk nasosynyň netijeliliginiň ölçegidir. Ol berlen (ýa-da aýrylan) ýylylyk mukdarynyň sarp edilen elektrik energiýasynyň mukdaryna gatnaşygy hökmünde kesgitlenýär. Has ýönekeýleşdirilen söz bilen aýdylanda, ol bize ýylylyk nasosynyň ulanýan her bir elektrik energiýasy birligi üçin näçe ýylylyk öndürip biljekdigini görkezýär.
Matematiki taýdan, COP şeýle beýan edilýär:
COP=Sarp edilen elektrik energiýasy (W) Berlen ýylylyk (Q)
Ýylylyk nasosynyň COP (Öndürijilik koeffisiýenti) 5.0 bolanda, ol adaty elektrik ýyladyş ulgamyna garanyňda elektrik töleglerini ep-esli azaldyp biler. Bu ýerde jikme-jik seljerme we hasaplama berilýär:
Energiýa netijeliligini deňeşdirmek
Adaty elektrik ýyladyş ulgamynyň COP koeffisiýenti 1.0-e deňdir, bu bolsa sarp edilen her 1 kWt/sag elektrik energiýasy üçin 1 ýylylyk birligini öndürýändigini aňladýar. Tersine, COP koeffisiýenti 5.0 bolan ýylylyk nasosy sarp edilen her 1 kWt/sag elektrik energiýasy üçin 5 ýylylyk birligini öndürýär, bu bolsa ony adaty elektrik ýyladyş ulgamyna garanyňda has netijeli edýär.
Elektrik energiýasynyň çykdajylaryny tygşytlamak hasaplamasy
100 birlik ýylylyk öndürmegiň zerurdygyny göz öňünde tutup:
- Adaty elektrik ýyladyş: 100 kWt/sag elektrik energiýasy gerek.
- 5.0 COP bilen ýylylyk nasosyDiňe 20 kWt/sag elektrik energiýasy gerek (100 ýylylyk birligi ÷ 5.0).
Eger elektrik energiýasynyň bahasy kWt/sag üçin 0,5 ýewro bolsa:
- Adaty elektrik ýyladyşElektrik energiýasynyň bahasy 50 € (100 kWh × 0.5 €/kWh).
- 5.0 COP bilen ýylylyk nasosyElektrik energiýasynyň bahasy 10 € (20 kWh × 0.5 €/kWh).
Tygşytlaýyş gatnaşygy
Ýylylyk nasosy adaty elektrik ýyladyş ulgamy bilen deňeşdirilende elektrik energiýasy üçin tölegleri 80% tygşytlap bilýär ((50 - 10) ÷ 50 = 80%).
Amaly mysal
Öý hojalyklarynyň gyzgyn suw üpjünçiligi ýaly amaly ulanylyşlarda, günde 200 litr suwuň 15°C-den 55°C-e çenli gyzdyrylmalydygyny göz öňünde tutuň:
- Adaty elektrik ýyladyş: Takmynan 38,77 kWt/sag elektrik energiýasyny sarp edýär (termal netijeliligi 90% diýip çaklanylanda).
- 5.0 COP bilen ýylylyk nasosy: Takmynan 7.75 kWt/sag elektrik energiýasyny sarp edýär (38.77 kWt/sag ÷ 5.0).
Elektrik energiýasynyň her kWt/sag üçin 0,5 ýewro bahasy bilen:
- Adaty elektrik ýyladyşGünlük elektrik energiýasynyň bahasy takmynan 19.39 € (38.77 kWh × 0.5 €/kWh).
- 5.0 COP bilen ýylylyk nasosyGünlük elektrik energiýasynyň bahasy takmynan 3.88 € (7.75 kWh × 0.5 €/kWh).
Ortaça öý hojalyklary üçin çaklanylýan tygşytlamalar: Ýylylyk nasoslary we tebigy gaz bilen ýyladyş
Pudagyň umumy çaklamalaryna we Ýewropanyň energiýa bahalarynyň meýillerine esaslanyp:
| Haryt | Tebigy gaz bilen ýyladyş | Ysytma nasosynyň ýyladyş ulgamy | Çaklanylýan ýyllyk tapawut |
| Ortaça ýyllyk energiýa çykdajylary | €1,200–€1,500 | 600–900 ýewro | Takmynan 300–900 ýewro tygşytlama |
| CO₂ zyňyndylary (tonna/ýyl) | 3–5 tonna | 1–2 tonna | Takmynan 2–3 tonna azalma |
Bellik:Hakyky tygşytlama elektrik energiýasynyň we gazyň milli bahalaryna, binanyň izolýasiýa hiline we ýylylyk nasoslarynyň netijeliligine baglylykda üýtgeýär. Germaniýa, Fransiýa we Italiýa ýaly ýurtlar, esasanam hökümet subsidiýalary elýeterli bolanda, has köp tygşytlama görkezýärler.
Hien R290 EocForce Seriýa 6-16kW Ýylylyk Nasosy: Monoblok Howadan Suwa Ysylyk Nasosy
Esasy aýratynlyklar:
Ähli funksiýalar bir ýerde: ýyladyş, sowadyş we öý hojalygy üçin gyzgyn suw funksiýalary
Çeýe woltly opsiýalar: 220–240 V ýa-da 380–420 V
Kompakt dizaýn: 6–16 kW kompakt enjamlar
Ekologiýa taýdan arassa sowadyjy: Ýaşyl R290 sowadyjy
Pyşyrdama-sessiz işleýiş: 1 m-de 40.5 dB(A)
Energiýa netijeliligi: SCOP 5.19-a çenli
Ekstremal temperatura öndürijiligi: –20 °C-de durnukly işleýär
Ýokary energiýa netijeliligi: A+++
Akylly dolandyryş we fotoelektrik üçin taýýar
Legionella garşy funksiýa: Maksimum çykyş suwunyň temperaturasy 75ºC
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 10-njy sentýabry